• 0312 436 34 34

Yumurtalık Dokusunun Dondurulması ve Nakledilmesi (Kriyoprezervasyon ve Transplantasyon)

Kemoterapi ve radyoterapi öncesinde aynı zamanda yumurtalık dokusu da dondurulabilir (kriyoprezervasyon). Dokunun dondurulması sonrasında tekrar nakli ile ilk gebelikler 2004 ile 2008 arasında olmuştur ve sitotoksik tedavi öncesinde doğurganlığı korumak için önerilen bir tekniktir.

Operasyon prensipleri
Kemoterapi ve radyoterapi öncesinde aynı zamanda yumurtalık dokusu da dondurulabilir (kriyoprezervasyon). Dokunun dondurulması sonrasında tekrar nakli ile ilk gebelikler 2004 ile 2008 arasında olmuştur ve sitotoksik tedavi öncesinde doğurganlığı korumak için önerilen bir tekniktir. Dünya üzerinde bilinen 73 ten fazla canlı doğum görülmüştür. Özellikle puberte öncesi dönemde yumurtalıklara zarar verebilecek bir tedavi planlanan hastalarda düşünülebilecek bir yöntemdir. Son yıllarda erişkin ve puberte öncesi bireylerde bu teknikte gelişmeler olmasına ragmen bu dokunun fertilite tedavisinde kullanılması amacı ile tekrar nakledilmesi veya dış ortamda olgunlaştırarak gamet elde edilmesi ile ilgili süreç gelişme aşamasındadır.

Primer kanser belirlendikten sonra dondurulup saklanan over dokusu çözülerek over dokusunun yakınlarına yerleştirilir kalan over dokusunun içine üzerine ya da bir malzeme içine koyulur. Siklik hormon üretiminin devamına hastaların %63 ünde ulaşılmıştır. Hatta prepubertal yaşlarda alınanlarda pubertenin başladığı gözlenmiştir.

Dokunun çıkarılması depolanması ve transportu ve çıkartılan dokunun işlem ve kriyoprezervasyon süreci
Genellikle overin %50 si kısa genel anestezi altında laparaskopi ile çıkartılır ve hızlıca transport medium içerisine yerleştirilir.  Doku kriyoprezervasyonunun olduğu alanda doğrudan yapılamaz özelleşmiş dış kriyobanklarla işbirliği yapılabilir. Cerrahi olarak çıkarılmasının hemen ardından özel taşıma konteynırlarının içinde götürülür. Taşıma şartları 22+2 saatlik sınırı aşmamalı ve özel buz paketleri ve taşıma konteynırları ile  4-8 C lik sabit ısıda taşınmalıdır. Bu yöntem ile doku canlılığına ve transplantasyon sonrası başarı oranına zararlı etkisi olmadığı bazı yayınlarda gösterilmiştir.

Hazırlanmış over dokusunun dondurulması
Bilgisayar kontrollü yavaş dondurma yönteminde örnekler sıvı nitrojen de (-196 C) soğutularak süresiz olarak saklanabilir.

Yavaş dondurumaya ek olarak vitrifikasyon denen başka bir yöntem daha mevcuttur (ultra hızlı dondurma). Her iki yöntemde dünyaçapında uygulanmaktadır. Kapsamlı bir literatür derlemesi şimdiye kadar tüm doğumların yavaş dondurma yöntemi ile olduğunu göstermektedir (birisi hariç).

Hangi hastaar bu yöntemden fayda görmektedir ?
Over korteksinin dondurulması yöntemi onkolojik, hematolojik ya da altta yatan başka bir nedenden dolayı over fonksiyonu doğrudan ya da dolaylı olarak hasar gören hastalarda önerilmektedir. Bu durum özellikle yakın zamanda pelvik bölgeye gonadotoksik kemoterapi ya da radyoterapi alacak hastalarda geçerlidir. Ek olarak yardımcı üreme tekniklerinden konvansiyonel tekniklerin (stimulasyon/oosit dondurma) kullanılmasının mümkün olmadığı prepubertal hastalar değerlendirilmelidir. İdeali puberte sonrası 27 yaşın altındaki genç. hastalar olup bunların yumurtalıklarında çok sayıda yumurta hücresi mevcuttur (primordial foliküller içerisinde yer alır). Daha yüksek yaş sınırlarında Üremenin korunması derneğinin önerisi 35 olup bu sınır bireysel vakalarda over rezervine bağlı olarak değişkendir (AMH, antral folikül sayısı).

GnRH agonistleri ve hormonal kontrasepsiyon kombinasyonları (doğum kontrol hapları)
GnRH agonistleri (GnRHa) normalde overlerden hormon üretimini sağlamak için hipofiz bezinden salgılanan LH ve FSH hormonlarının salınımını engeller. Overlerin hormon salınımını durdurarak kemoterapiye olan duyarlılığı azaltır ve hasra görme ihtimalini azaltırlar. Bu ilaçlar ile ilgili koruyucu etki henüz kesin kanıtlanmamış olup varsayılan durum hormon üretiminin azalmasına bağlı hormon bağımlı tümörlerde (örneğin bazı meme kanseri tipleri) kemoterapinin tumor hücrelerinde istenen etkisini azaltabilmektedir.

GnRHa genellikle kemoterapiden 1 hafta once cilt altına 1-3 aylık depo formlar olarak enjekte edilirler. Kemoterapi süresince etkinin devam etmesi için uygulama tekrar edilir.

Başka versiyonlardaki doğum kontrol hapları ile ilgili fertilitenin korunmasına dair yeterli çalışma olamaması nedeni ile burada göz önünde bulundurulmamıştır.

Etkinlik
2011 den beri yapılan çoğu çalışmanın özeti GnRHa nın kemoterapi sonrası overlerin kalıcı harabiyet ihtimalini anlamlı olarak azalttığını göstermiştir.

Bazı çalışmalar da tedavi sona erdikten sonra GnRHa alan hastalarda daha yüksek gebelik oranları gözlenmiştir.

Riskler
Temel olarak GnRHa sıcak basmaları gibi menopozal semptomlara neden olabilir. 6 aylık kemik dansite kaybının önemi yoktur.

Yukarıda belirtildiği üzere GnRHa teorik olarak hormon reseptörü pozitif tümörlerde kemoterapinin etkinliğini azalttığı sanılmaktadır ancak yeterli kanıt yoktur.

Metod
GnRHa ilk olarak kemoterapiden 1 hafta once ciltaltına enjekte edilir. İlacın etkisinin son kemoterapiden 1-2 hafta sonra geçmesi için zaman içerisinde dozlar tekrarlanır.

Kemoterapi 1 haftadan daha kısa sürede başlaması gerekiyorsa ilaç etkisi artması için GnRH antagonisti olarak adlandırılan başka bir ilaç ile desteklenebilir. Kemoterapi ilk uygulamadan sonraki gün başlanabilir.

Bu makale hakkında yorum/mesaj yaz